تعویض سیم گیتار کاری ساده است که هر نوازنده‌ای می‌تواند در خانه و در کمتر از نیم ساعت انجام دهد. سیم کهنه صدای گیتار را خفه می‌کند، کوک را نگه نمی‌دارد و نواختن را سخت‌تر می‌کند. در این آموزش می‌گوییم کی باید سیم را عوض کنید، چه سیمی بخرید و چطور قدم به قدم سیم گیتار کلاسیک، آکوستیک و الکتریک را عوض کنید.
خلاصه در یک نگاه
- سیم را وقتی عوض کنید که صدا کدر شده، سیم زنگ زده یا کوک نمی‌ماند؛ برای نوازنده منظم معمولا هر چند ماه یک بار.
- سیم کلاسیک نایلونی است و روی گیتار آکوستیک یا الکتریک بسته نمی‌شود، و برعکس.
- سیم‌ها را یکی‌یکی عوض کنید تا فشار روی دسته ناگهان برداشته نشود.
- سیم نو تا چند روز کش می‌آید و مدام از کوک خارج می‌شود؛ این طبیعی است.
فهرست مطالب
کی وقت تعویض سیم گیتار است؟
هیچ عدد ثابتی برای عمر سیم وجود ندارد؛ به میزان نوازندگی، عرق دست و رطوبت هوا بستگی دارد. این نشانه‌ها یعنی وقت تعویض سیم گیتار رسیده است:
- صدای ساز کدر و بی‌روح شده و نت‌ها کمتر کشش دارند.
- روی سیم‌ها، به‌خصوص زیر انگشت‌ها، زنگ‌زدگی یا تیرگی دیده می‌شود.
- گیتار با وجود کوک درست، در فرت‌های بالا خارج از کوک صدا می‌دهد.
- سیم‌ها زبر شده‌اند و انگشت روی آن‌ها نمی‌لغزد.
اگر گیتار دست‌دوم خریده‌اید، تقریبا همیشه بهتر است اول سیم‌ها را عوض کنید؛ گاهی سازی که به نظر بی‌صدا می‌آمد، با سیم نو کاملا زنده می‌شود.
چه سیمی بخریم؟
نوع سیم
گیتار کلاسیک سیم نایلونی می‌خواهد. گیتار آکوستیک و الکتریک سیم فلزی دارند، اما سیم آکوستیک و الکتریک با هم فرق دارند: سیم الکتریک برای کار با پیکاپ مغناطیسی ساخته شده و روی آکوستیک صدای ضعیفی می‌دهد. هرگز روی گیتار کلاسیک سیم فلزی نبندید؛ دسته و صفحه برای این کشش ساخته نشده‌اند.
ضخامت (گیج)
سیم‌ها با ضخامت نازک‌ترین سیم شناخته می‌شوند؛ مثلا ۹ یا ۱۰ برای الکتریک و ۱۱ یا ۱۲ برای آکوستیک. سیم نازک‌تر راحت‌تر نواخته می‌شود و سیم ضخیم‌تر صدای پرتری دارد. اگر ضخامت را زیاد تغییر دهید، ممکن است گیتار نیاز به تنظیم داشته باشد. توضیح فنی بیشتر را در صفحه String در ویکی‌پدیا ببینید.
وسایل لازم برای تعویض سیم گیتار
- یک دست سیم نو مناسب گیتار شما
- سیم‌چین یا انبردست کوچک
- تیونر (اپلیکیشن گوشی هم کافی است)
- دستمال تمیز برای پاک کردن صفحه انگشت‌گذاری
- اختیاری: پیچاننده سیم (استرینگ وایندر) برای سرعت بیشتر
آموزش تعویض سیم گیتار آکوستیک
- سیم ششم را با چرخاندن پیچ کوک (تیونر) شل کنید تا کاملا آزاد شود و از سوراخ پیچ کوک بیرون بیاید.
- پین بریج را با دقت بیرون بکشید و سر سیم را از بریج خارج کنید.
- سر توپی‌شکل سیم نو را داخل سوراخ بریج بگذارید و پین را جا بزنید. سیم را کمی بکشید تا مطمئن شوید سر سیم پشت پین گیر کرده است.
- سیم را از سوراخ پیچ کوک رد کنید، حدود یک تا دو فاصله پیچ کوک اضافه بگذارید، و پیچ کوک را بچرخانید تا سیم دو سه دور به دور آن بپیچد.
- سیم را تقریبا کوک کنید و بعد سراغ سیم بعدی بروید.
آموزش تعویض سیم گیتار الکتریک
در گیتار الکتریک، سیم معمولا از پشت بدنه یا از سوراخ بریج رد می‌شود. سیم کهنه را شل و خارج کنید، سیم نو را از همان مسیر رد کنید و مثل آکوستیک به پیچ کوک ببندید. در گیتارهای با ترمولو شناور، سیم‌ها را یکی‌یکی عوض کنید تا تعادل بریج به هم نخورد.
آموزش تعویض سیم گیتار کلاسیک
سیم نایلونی سر توپی ندارد و باید به بریج گره زده شود. سیم را از سوراخ بریج رد کنید، سر آن را دور خودش حلقه کنید و دو سه بار زیر خود سیم بپیچانید تا گره محکم شود. سر دیگر را از سوراخ استوانه پیچ کوک رد کنید و بپیچانید. سیم نایلونی چند روز اول بیشتر از سیم فلزی کش می‌آید، پس آن را چند بار کوک کنید.
بعد از تعویض سیم
- سیم‌ها را آرام با دست بکشید تا زودتر جا بیفتند، و دوباره کوک کنید.
- اضافه سیم را با سیم‌چین بزنید، اما چند میلی‌متر باقی بگذارید.
- صفحه انگشت‌گذاری را با دستمال تمیز کنید؛ حالا که سیم نیست، بهترین فرصت است.
- اگر ارتفاع سیم‌ها یا گِز تغییر کرد، گیتار نیاز به تنظیم دارد؛ آن را به سازساز بسپارید.
نگهداری سیم‌ها برای عمر بیشتر
عمر سیم را می‌شود با چند عادت ساده بیشتر کرد. قبل از نواختن دست‌ها را بشویید؛ عرق و چربی دست، اصلی‌ترین عامل زنگ‌زدگی سیم است. بعد از نواختن، سیم‌ها را با یک دستمال خشک و تمیز پاک کنید. گیتار را در کیف و دور از رطوبت زیاد نگه دارید. در شهرهای مرطوب، سیم‌های روکش‌دار گران‌ترند اما چند برابر عمر می‌کنند. با این کارها، فاصله تعویض سیم گیتار بیشتر می‌شود و صدای ساز مدت بیشتری روشن می‌ماند.
اشتباه‌های رایج در تعویض سیم گیتار
- باز کردن همه سیم‌ها با هم در گیتارهای آکوستیک و الکتریک، که فشار دسته را ناگهان برمی‌دارد.
- پیچیدن سیم خیلی زیاد یا خیلی کم دور پیچ کوک؛ دو سه دور کافی است.
- بستن سیم با ضخامت اشتباه بدون تنظیم ساز.
- کوک کردن بیش از حد و پاره شدن سیم؛ همیشه با تیونر کوک کنید.
تعویض سیم گیتار یا سپردن به سازساز؟
برای بیشتر گیتارها، تعویض سیم کاری است که خودتان با کمی تمرین در ۱۵ تا ۳۰ دقیقه انجام می‌دهید. اما اگر گیتار ترمولوی شناور قفلی دارد، اگر می‌خواهید ضخامت سیم را زیاد تغییر دهید، یا اگر بعد از تعویض سیم گِز و ارتفاع سیم تغییر کرد، بهتر است ساز را به سازساز بسپارید تا تراس راد، ارتفاع سیم و اینتونیشن را هم تنظیم کند. این تنظیم معمولا سالی یکی دو بار برای هر گیتاری مفید است.
انواع سیم گیتار و تفاوت‌هایشان
قبل از تعویض سیم گیتار، باید بدانید چه سیمی می‌خرید. سیم‌ها فقط در ضخامت با هم فرق ندارند؛ جنس و روکش آن‌ها هم روی صدا و عمر سیم اثر می‌گذارد.
سیم‌های گیتار کلاسیک
سیم‌های کلاسیک از نایلون ساخته می‌شوند. سه سیم زیر (اول تا سوم) نایلون ساده‌اند و سه سیم بم (چهارم تا ششم) هسته‌ای از الیاف نایلون دارند که با سیم فلزی نازک پیچیده شده است. سیم‌های کلاسیک در کشش‌های مختلف عرضه می‌شوند: کشش عادی برای راحتی، کشش بالا برای صدای بلندتر. اگر ارتفاع سیم گیتار شما بالاست، کشش عادی را انتخاب کنید.
سیم‌های گیتار آکوستیک
سیم‌های آکوستیک فلزی‌اند و دو نوع رایج دارند: برنزی (برنز ۸۰/۲۰) با صدای روشن و درخشان، و فسفر برنز با صدای گرم‌تر و عمر کمی بیشتر. سیم‌های روکش‌دار هم وجود دارند که یک لایه نازک محافظ دارند و چند برابر دیرتر زنگ می‌زنند؛ گران‌ترند اما در مجموع اقتصادی‌اند.
سیم‌های گیتار الکتریک
سیم‌های الکتریک معمولا از نیکل‌پوش یا فولاد ضدزنگ ساخته می‌شوند تا با پیکاپ مغناطیسی کار کنند. نیکل‌پوش صدای گرم‌تر و فولاد ضدزنگ صدای روشن‌تر دارد. سیم‌های روکش‌دار الکتریک هم موجودند.
سیم‌های گیتار بیس
سیم‌های بیس ضخیم‌تر و بلندترند و طول مناسب آن‌ها به طول دسته بیس بستگی دارد. هنگام خرید سیم بیس، طول (کوتاه، متوسط یا بلند) را با گیتار خود تطبیق دهید.
ضخامت سیم را چطور انتخاب کنیم؟
ضخامت سیم معمولا با ضخامت نازک‌ترین سیم به هزارم اینچ نامیده می‌شود. برای گیتار الکتریک، ۹ و ۱۰ رایج‌ترین‌اند؛ ۹ نرم‌تر و برای بندینگ راحت‌تر است و ۱۰ صدای پرتر و کوک پایدارتری دارد. برای گیتار آکوستیک، ۱۱ و ۱۲ رایج‌اند؛ ۱۱ برای مبتدی‌ها و ۱۲ برای صدای پرتر. اگر از ضخامت فعلی راضی هستید، همان را بخرید؛ تغییر زیاد ضخامت ممکن است تنظیم تراس راد و ارتفاع سیم را لازم کند.
آموزش تعویض سیم گیتار: نکات حرفه‌ای
کشیدن سیم نو
بعد از بستن هر سیم و کوک تقریبی، سیم را با دست از وسط چند بار آرام به سمت بالا بکشید و دوباره کوک کنید. این کار سیم را زودتر جا می‌اندازد و از خارج شدن مداوم کوک در روزهای اول جلوگیری می‌کند.
تعداد دور سیم دور پیچ کوک
برای سیم‌های بم، دو تا سه دور و برای سیم‌های زیر، سه تا چهار دور کافی است. دورهای کم باعث سر خوردن سیم و دورهای زیاد باعث ناپایداری کوک می‌شوند. دورها را از بالا به پایین روی استوانه پیچ کوک بپیچید تا سیم زاویه مناسبی روی شیطانک داشته باشد.
جهت چرخش
در بیشتر گیتارها، سیم باید از داخل (سمت مرکز سرپنجه) به دور پیچ کوک بپیچد. اگر سیم از سمت بیرون بپیچد، روی شیطانک زاویه نادرستی پیدا می‌کند.
تمیز کردن صفحه انگشت‌گذاری
وقتی سیم‌ها باز هستند، بهترین فرصت برای تمیز کردن صفحه انگشت‌گذاری و فرت‌هاست. صفحه را با دستمال کمی نمدار و بعد خشک تمیز کنید. اگر صفحه از چوب رزوود یا آبنوس است و خیلی خشک شده، می‌توانید کمی روغن مخصوص صفحه انگشت‌گذاری بزنید؛ صفحه‌های افرای لاک‌خورده روغن نمی‌خواهند.
تعویض سیم گیتار با ترمولو
گیتارهای الکتریک با ترمولو شناور، مثل مدل‌های استرات‌کستر، نیاز به دقت بیشتری دارند. چون کشش سیم‌ها و فنرهای پشت بدنه در تعادل‌اند، باز کردن همه سیم‌ها با هم بریج را جابه‌جا می‌کند. سیم‌ها را یکی‌یکی عوض کنید تا تعادل حفظ شود. در گیتارهای با ترمولو قفلی، مثل فلوید رز، کار پیچیده‌تر است و اگر تجربه ندارید، بهتر است تعویض سیم را به سازساز بسپارید یا آموزش اختصاصی همان مدل را دنبال کنید.
تعویض سیم گیتار بیس
در گیتار بیس، سیم‌ها ضخیم‌اند و نباید در نقطه‌ای که دور پیچ کوک می‌پیچند، زیاد خم شوند. سیم را به اندازه کافی کوتاه کنید، سر آن را کمی خم کنید و داخل سوراخ پیچ کوک بگذارید. چون سیم‌های بیس گران‌ترند، پیش از بریدن، طول لازم را با دقت اندازه بگیرید. سیم‌های بیس معمولا دیرتر از گیتار عوض می‌شوند؛ بسیاری از بیسیست‌ها صدای سیم‌های کمی کهنه را برای سبک‌های خاص ترجیح می‌دهند.
اولین روزها بعد از تعویض سیم
سیم‌های نو، به‌خصوص نایلونی، تا چند روز کش می‌آیند و گیتار مدام از کوک خارج می‌شود. این طبیعی است و ایراد سیم یا پیچ کوک نیست. در این روزها، پیش از هر بار نواختن کوک کنید. صدای سیم‌های نو هم در روزهای اول کمی درخشان‌تر از معمول است و به‌تدریج متعادل می‌شود.
تعویض سیم گیتار دست‌دوم بعد از خرید
اگر گیتار دست‌دوم خریده‌اید، تعویض سیم یکی از اولین کارهاست. سیم‌های کهنه صدای واقعی ساز را پنهان می‌کنند و گاهی سازی که در بازدید بی‌روح به نظر می‌آمد، با سیم نو کاملا زنده می‌شود. هنگام تعویض سیم، فرصت خوبی است که ساز را از نزدیک بررسی کنید: فرت‌ها، شیطانک، سدل و پیچ‌های کوک را نگاه کنید و اگر ایرادی دیدید، ساز را به سازساز بسپارید. راهنمای بررسی ساز را در راهنمای خرید گیتار دست‌دوم مجله آلنیکو می‌خوانید.
واژه‌نامه تعویض سیم گیتار
- گیج: ضخامت سیم.
- پیچ کوک (تیونر): قطعه‌ای در سرپنجه که سیم دورش پیچیده و کوک می‌شود.
- شیطانک: قطعه‌ای در بالای دسته که سیم‌ها از رویش رد می‌شوند.
- سدل: قطعه روی بریج که سیم‌ها از رویش رد می‌شوند.
- پین بریج: میخ‌های پلاستیکی یا استخوانی که سر سیم‌های آکوستیک را در بریج نگه می‌دارند.
- ترمولو: اهرمی که با حرکت دادن بریج، کوک سیم‌ها را موقتا تغییر می‌دهد.
- روکش‌دار: سیمی با لایه محافظ نازک که دیرتر زنگ می‌زند.
برنامه زمانی تعویض سیم گیتار بر اساس میزان نواختن
هیچ عدد ثابتی برای همه نوازنده‌ها وجود ندارد، اما این جدول تقریبی به شما کمک می‌کند برنامه تعویض سیم گیتار خود را تنظیم کنید:
- روزی کمتر از نیم ساعت: هر سه تا چهار ماه یک بار.
- روزی یک تا دو ساعت: هر یک تا دو ماه یک بار.
- تمرین سنگین روزانه یا اجرای زنده: هر دو تا چهار هفته یک بار، و پیش از هر اجرای مهم.
- ضبط در استودیو: معمولا یک یا دو روز پیش از ضبط، تا سیم‌ها جا بیفتند اما درخشش صدا حفظ شود.
اگر دست‌هایتان زیاد عرق می‌کند یا در شهری مرطوب مثل رشت یا بندرعباس زندگی می‌کنید، سیم‌ها زودتر زنگ می‌زنند و فاصله تعویض سیم گیتار باید کوتاه‌تر شود. در شهرهای خشک، سیم‌ها کمتر زنگ می‌زنند اما همچنان با گذشت زمان صدای خود را از دست می‌دهند.
نشانه‌های سیم کهنه که شاید نادیده بگیرید
بعضی نشانه‌ها آشکارند، مثل زنگ‌زدگی یا تغییر رنگ. اما نشانه‌های دیگری هم هستند که نوازنده‌ها کمتر به آن‌ها توجه می‌کنند:
- کوک نشدن درست در بالای دسته: سیم کهنه حتی اگر در فرت‌های پایین کوک باشد، در فرت‌های بالا ناکوک می‌شود. این ایراد گاهی با ایراد تنظیم اینتونیشن اشتباه گرفته می‌شود.
- کاهش ماندگاری صدا: نت‌ها زودتر خاموش می‌شوند.
- حس زبری زیر انگشت: کشیدن انگشت روی سیم‌های بم حس ناصافی دارد.
- تیرگی صدای هارمونیک‌ها: هارمونیک‌های فرت دوازده واضح به گوش نمی‌رسند.
اگر چند مورد از این نشانه‌ها را دارید، پیش از این که تنظیم گیتار را به سازساز بسپارید، ابتدا تعویض سیم گیتار را امتحان کنید؛ بسیاری از ایرادها با سیم نو برطرف می‌شوند.
هزینه تعویض سیم گیتار
هزینه تعویض سیم گیتار دو بخش دارد: قیمت سیم و دستمزد، اگر کار را به سازساز بسپارید. سیم‌های اقتصادی برای تمرین کافی‌اند و سیم‌های روکش‌دار گران‌ترند اما چند برابر عمر می‌کنند. اگر خودتان سیم را عوض کنید، فقط هزینه سیم و یک بار خرید ابزار ساده را می‌دهید. یادگیری تعویض سیم گیتار در عمل یکی از پرفایده‌ترین مهارت‌های هر گیتاریست است و در طول سال‌ها هزینه قابل توجهی را صرفه‌جویی می‌کند.
نگهداری سیم یدک
همیشه یک دست سیم یدک یا دست‌کم یک سیم اول و دوم یدک همراه داشته باشید؛ این دو سیم بیشتر از بقیه پاره می‌شوند. سیم‌ها را در بسته اصلی و دور از رطوبت نگه دارید. بسته‌های سیم معمولا در کیسه دربسته عرضه می‌شوند و تا زمان باز شدن سالم می‌مانند؛ پس از باز کردن بسته، سیم‌ها را زودتر استفاده کنید.
تعویض سیم گیتار برای کودکان و نوازنده‌های تازه‌کار
اگر گیتار متعلق به کودک یا هنرجوی تازه‌کار است، سیم مناسب اهمیت بیشتری دارد. سیم سخت انگشت‌ها را زود خسته و دردناک می‌کند و انگیزه تمرین را کم می‌کند. برای گیتار کلاسیک کودکان، سیم کشش عادی یا کم و برای گیتار آکوستیک، ضخامت ۱۰ یا ۱۱ پیشنهاد می‌شود. در اولین تعویض سیم گیتار هنرجو، بهتر است کار را با حضور خود او انجام دهید تا مراحل را ببیند و یاد بگیرد. یاد گرفتن تعویض سیم گیتار از همان ماه‌های اول، به هنرجو کمک می‌کند ساز خود را بهتر بشناسد و از کار با آن نترسد.
تعویض سیم گیتار در سفر و اجرای زنده
پاره شدن سیم وسط اجرا برای هر نوازنده‌ای پیش می‌آید. برای این لحظه آماده باشید: یک دست سیم کامل، سیم‌چین کوچک، چرخاننده پیچ کوک و تیونر گیره‌ای در کیف ساز نگه دارید. در اجرای زنده، اگر فرصت تعویض کامل نیست، فقط سیم پاره‌شده را عوض کنید و پس از اجرا، کل دست را عوض کنید تا صدای سیم‌ها یکدست شود. تمرین تعویض سریع یک سیم در خانه، زمان این کار را روی صحنه به چند دقیقه کاهش می‌دهد.
جمع‌بندی مراحل تعویض سیم گیتار
۱. سیم مناسب گیتار خود را بخرید. ۲. سیم‌های قدیمی را شل و جدا کنید. ۳. صفحه انگشت‌گذاری و بدنه را تمیز کنید. ۴. سیم نو را از بریج رد کنید و در پیچ کوک ببندید. ۵. دورهای سیم را مرتب بپیچید. ۶. سیم را کش دهید و کوک کنید. ۷. اضافه سیم را ببرید. ۸. چند روز اول پیش از هر نواختن کوک را بررسی کنید.
پرسش‌های پرتکرار
هر چند وقت یک بار سیم گیتار را عوض کنیم؟
برای کسی که هر روز تمرین می‌کند، معمولا هر یکی دو ماه. برای نوازنده تفننی، هر چند ماه یک بار یا هر وقت صدا کدر شد.
می‌شود فقط یک سیم را عوض کرد؟
بله، اگر یک سیم پاره شد می‌توانید فقط همان را عوض کنید، ولی صدای سیم نو با بقیه فرق خواهد داشت.
تعویض سیم گیتار نو هم لازم است؟
گیتار نو با سیم کارخانه می‌آید که گاهی ماه‌ها در انبار بوده است؛ اگر صدا کدر است، تعویض سیم را جدی بگیرید.
برای نکات خرید و بررسی ساز، راهنمای خرید گیتار دست‌دوم و نگهداری گیتار در زمستان را بخوانید، یا آگهی‌های گیتار آلنیکو را ببینید.
