اولین شبی که شوفاژ روشن می‌شود، گیتار شما هم زمستانش شروع می‌شود. نگهداری گیتار در زمستان بیشتر از آن‌که به سرما ربط داشته باشد، به هوای خشک خانه مربوط است؛ هوایی که شوفاژ، بخاری گازی و اسپلیت در عرض چند هفته رطوبتش را به زیر ۳۰ درصد می‌رسانند. چوب گیتار آب از دست می‌دهد، جمع می‌شود و نتیجه‌اش می‌شود سیم‌هایی که گز می‌دهد، فرت‌هایی که دست را می‌برند و در بدترین حالت، ترکی روی صفحه‌ی تاپ گیتار که تعمیرش گران تمام می‌شود.
خبر خوب این است که تقریباً همه‌ی این آسیب‌ها با چند عادت ساده قابل پیشگیری است. در این راهنما قدم‌به‌قدم می‌گوییم چه کنید، چه چیزی بخرید و از کجا بفهمید گیتار شما تشنه است. اگر هم این زمستان قصد خرید ساز دارید، راهنمای خرید گیتار دست‌دوم را هم کنار این مطلب بخوانید.
خلاصه در یک نگاه
- رطوبت مناسب گیتار ۴۵ تا ۵۵ درصد و دمای مناسب آن ۱۸ تا ۲۴ درجه است.
- دشمن اصلی زمستان، سرما نیست؛ هوای خشکی است که سیستم گرمایشی می‌سازد.
- یک رطوبت‌سنج دیجیتال ارزان و یک مرطوب‌کننده‌ی مخصوص ساز، بیشترین محافظت را با کمترین هزینه می‌دهند.
- گیتار را کنار شوفاژ، بخاری یا زیر باد اسپلیت نگذارید و در کیس نگهش دارید.
- بعد از آوردن گیتار از سرمای بیرون، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه صبر کنید و بعد کیس را باز کنید.
فهرست مطالب
چرا زمستان برای گیتار خطرناک است؟
چوب ماده‌ای زنده است و مثل اسفنج با هوای اطرافش رطوبت رد و بدل می‌کند. وقتی هوا خشک می‌شود، چوب آب از دست می‌دهد و جمع می‌شود. در گیتار آکوستیک صفحه‌ی رویی فقط حدود ۲ تا ۳ میلی‌متر ضخامت دارد، پس همین جمع شدن کوچک کافی است تا صفحه فرو بنشیند یا در امتداد رگه‌های چوب ترک بخورد.
در بیشتر خانه‌های ایران، گرمایش زمستانی با شوفاژ، بخاری گازی یا اسپلیت تأمین می‌شود و هر سه، هوا را گرم و در عین حال خشک می‌کنند. در شهرهایی مثل تهران، اصفهان، مشهد و تبریز که هوای بیرون هم در زمستان خشک است، رطوبت داخل خانه به‌راحتی به ۲۰ تا ۳۰ درصد می‌رسد؛ یعنی خیلی پایین‌تر از محدوده‌ی امن ساز. در شهرهای شمالی و جنوبی وضعیت متفاوت است و آن‌جا بیشتر باید مراقب رطوبت بیش از حد بود.
رطوبت و دمای مناسب برای نگهداری گیتار چقدر است؟
سازندگان بزرگ گیتار، از جمله راهنمای مرطوب‌سازی تیلور، محدوده‌ی ایده‌آل را ۴۵ تا ۵۵ درصد رطوبت نسبی می‌دانند. این جدول را مرجع خودتان قرار دهید:
| رطوبت نسبی | وضعیت گیتار | چه کنید؟ |
|---|---|---|
| زیر ۳۵٪ | خطر جدی ترک و فرورفتگی صفحه | فوراً گیتار را در کیس با مرطوب‌کننده بگذارید |
| ۳۵ تا ۴۵٪ | کمی خشک؛ شروع گِز و بیرون زدن فرت | مرطوب‌کننده‌ی ساز را فعال کنید |
| ۴۵ تا ۵۵٪ | ایده‌آل | در همین سطح نگه‌دارید |
| بالای ۶۵٪ | مرطوب؛ بالا آمدن اکشن و صدای خفه | مرطوب‌کننده را بردارید، از رطوبت‌گیر استفاده کنید |
برای دما هم ۱۸ تا ۲۴ درجه‌ی سانتی‌گراد مناسب است؛ یعنی همان دمایی که خودتان در آن راحت هستید. مشکل از تغییرهای ناگهانی دما شروع می‌شود، نه از خود دما.
۹ نکته برای نگهداری گیتار در زمستان
۱. یک رطوبت‌سنج دیجیتال بخرید
بدون عدد، فقط حدس می‌زنید. یک رطوبت‌سنج (هیگرومتر) دیجیتال کوچک قیمت چندانی ندارد و می‌توانید آن را داخل کیس یا کنار جای گیتار بگذارید. مدل‌های عقربه‌ای معمولاً دقت کافی ندارند، پس دیجیتال بخرید.
۲. گیتار را از شوفاژ، بخاری و اسپلیت دور نگه دارید
این مهم‌ترین قانون است. کنار شوفاژ یا بخاری، یک طرف گیتار گرم و خشک می‌شود و طرف دیگرش نه؛ همین اختلاف، چوب را تحت فشار می‌گذارد. باد مستقیم اسپلیت هم همین کار را می‌کند. دست‌کم دو متر فاصله بگذارید و گیتار را روی دیوار یا پایه‌ای دور از جریان هوای گرم قرار دهید.
۳. وقتی تمرین نمی‌کنید، گیتار را در کیس بگذارید
کنترل رطوبت یک اتاق کامل سخت است، اما کنترل رطوبت داخل یک کیس آسان است. در زمستان کیس بهترین جای نگهداری است، مخصوصاً هاردکیس که هوا را بهتر از سافت‌کیس و گیگ‌بگ نگه می‌دارد.
۴. از مرطوب‌کننده‌ی مخصوص ساز استفاده کنید
مرطوب‌کننده‌های ساز یا داخل دهانه‌ی صدا (ساندهول) قرار می‌گیرند یا داخل کیس. مدل‌های دوطرفه، مثل بسته‌هایی که رطوبت را حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد نگه می‌دارند، هم رطوبت می‌دهند و هم رطوبت اضافه را جذب می‌کنند و کمترین دردسر را دارند.
اگر مرطوب‌کننده‌ی آماده در دسترس نیست، یک اسفنج کوچک را خیس کنید، کاملاً بچلانید تا فقط نم داشته باشد، داخل یک جاصابونی سوراخ‌دار بگذارید و در کیس (نه داخل بدنه‌ی گیتار) قرار دهید. هر چند روز یک بار آن را بررسی کنید. آب اضافه‌ای که روی چوب بچکد، از هوای خشک بدتر است.
۵. بعد از آمدن از سرما، کیس را فوراً باز نکنید
اگر گیتار را در هوای سرد بیرون جابه‌جا کرده‌اید، وقتی به خانه یا کلاس رسیدید، کیس را بسته بگذارید تا ۳۰ تا ۶۰ دقیقه (در سرمای شدید، بیشتر) با دمای اتاق هم‌دما شود. باز کردن فوری کیس یعنی شوک حرارتی: لاک روی بدنه ممکن است ترک‌های مویی بردارد و بخار آب روی چوب سرد بنشیند.
۶. گیتار را در ماشین جا نگذارید
صندوق عقب ماشین در شب زمستان می‌تواند زیر صفر برود و صبح با روشن شدن بخاری ماشین، ناگهان گرم شود. این رفت‌وبرگشت دمایی برای چسب‌ها و لاک ساز مضر است. گیتار را همیشه با خودتان داخل ببرید و در ماشین، روی صندلی و دور از دریچه‌ی بخاری بگذارید.
۷. به دیوار بیرونی آویزانش نکنید
دیوارهایی که به فضای بیرون راه دارند، در زمستان سردتر از هوای اتاق هستند و گاهی نم می‌گیرند. اگر گیتار را به دیوار آویزان می‌کنید، یک دیوار داخلی را انتخاب کنید که پنجره و شوفاژ هم زیرش نباشد.
۸. تنظیم دسته را به زمستان بسپارید، نه به حدس
با خشک شدن هوا، انحنای دسته گیتار تغییر می‌کند و ارتفاع سیم‌ها (اکشن) پایین می‌آید؛ نتیجه، نویز سیم روی فرت‌هاست. قبل از دست زدن به تراس‌راد، اول رطوبت را درست کنید؛ بسیاری از این مشکلات با برگشتن رطوبت خودشان رفع می‌شوند. اگر بعد از یکی‌دو هفته در رطوبت مناسب مشکل ماند، گیتار را نزد تعمیرکار ببرید.
۹. از فینگربورد و سیم‌ها غافل نشوید
فینگربوردهای رزوود و آبنوس در هوای خشک ترک‌های ریز برمی‌دارند. سالی یکی‌دو بار، مخصوصاً اول زمستان، یک لایه‌ی بسیار نازک روغن مخصوص فینگربورد بزنید و اضافه‌اش را پاک کنید. فینگربوردهای افرا (میپل) که لاک خورده‌اند روغن لازم ندارند. سیم‌ها را هم بعد از هر بار نواختن با دستمال خشک تمیز کنید.
علائم خشکی گیتار: کی باید نگران شد؟
گیتار خشک معمولاً قبل از ترک خوردن، هشدار می‌دهد. این علائم، که در راهنمای علائم خشکی گیتار تیلور هم آمده، را جدی بگیرید:
- لبه‌ی تیز فرت‌ها: وقتی دستتان را کنار دسته می‌کشید، سر فرت‌ها بیرون زده و تیز حس می‌شود.
- نویز ناگهانی سیم‌ها: اکشن پایین آمده و سیم روی فرت‌ها می‌خورد.
- فرورفتگی صفحه‌ی رویی: ناحیه‌ی پشت بریج به‌جای کمی برآمدگی، صاف یا گود شده است.
- بلند شدن لبه‌ی بریج: اگر یک کارت نازک زیر لبه‌ی بریج برود، جای نگرانی است.
- ترک روی بدنه: معمولاً در امتداد رگه‌ی چوب، کنار دهانه‌ی صدا یا پایین بریج دیده می‌شود.
اگر یکی از سه مورد اول را دیدید، رطوبت را به محدوده‌ی امن برگردانید. ترک یا بلند شدن بریج اما کار تعمیرکار است؛ هرچه زودتر، ارزان‌تر.
آیا گیتار الکتریک هم در زمستان آسیب می‌بیند؟
کمتر، اما بله. بدنه‌ی توپر گیتار الکتریک در برابر خشکی مقاوم‌تر است، ولی دسته و فینگربورد همان چوب هستند: فرت‌ها بیرون می‌زنند، انحنای دسته تغییر می‌کند و کوک راحت‌تر به هم می‌خورد. گیتار کلاسیک و آکوستیک، به‌خاطر صفحه‌ی نازک و بدنه‌ی توخالی، حساس‌ترین سازها هستند. همین نکته‌ها برای گیتارهای آگهی‌شده در آلنیکو هم صدق می‌کند؛ ساز دست‌دوم هم یک زمستان را پشت سر گذاشته است.
خرید گیتار دست‌دوم در زمستان: چه چیزی را چک کنیم؟
زمستان فصل خوبی برای خرید است، چون آسیب‌های خشکی خودشان را نشان می‌دهند. موقع دیدن ساز، دستتان را روی لبه‌ی دسته بکشید، زیر بریج را نگاه کنید، صفحه‌ی رویی را زیر نور مایل بررسی کنید و از فروشنده بپرسید گیتار کجا و چطور نگهداری شده است. چک‌لیست کامل را در ۸ نکته‌ی خرید گیتار دست‌دوم آورده‌ایم. اگر هم دنبال ساز هستید، آگهی‌های گیتار دست‌دوم و نو را در آلنیکو ببینید.
پرسش‌های رایج درباره‌ی نگهداری گیتار در زمستان
آیا گذاشتن ظرف آب کنار گیتار کافی است؟
در یک اتاق بزرگ با شوفاژ روشن، یک ظرف آب تقریباً اثری ندارد. دستگاه بخور اتاق یا مرطوب‌کننده‌ی داخل کیس خیلی مؤثرترند.
سیم‌های گیتار را در زمستان شل کنم؟
برای نگهداری روزمره لازم نیست. فقط اگر قرار است ساز چند هفته بی‌استفاده بماند یا آن را با پست و باربری جابه‌جا می‌کنید، کمی شل کردن سیم‌ها فشار روی دسته و بریج را کم می‌کند.
گیتارم ترک برداشته؛ چه کار کنم؟
ساز را در کیس با رطوبت مناسب بگذارید تا ترک بزرگ‌تر نشود، روی آن چسب نزنید و آن را به تعمیرکار بسپارید. ترک‌های تازه و تمیز معمولاً ارزان و بی‌ردپا تعمیر می‌شوند.
جمع‌بندی
نگهداری گیتار در زمستان در سه جمله خلاصه می‌شود: رطوبت را اندازه بگیرید، ساز را از گرمای مستقیم دور نگه دارید و بعد از سرما صبور باشید. یک رطوبت‌سنج و یک مرطوب‌کننده‌ی ساده، هزینه‌ی تعمیر یک ترک را از جیب شما دور نگه می‌دارند و صدای گیتارتان را تا بهار سالم نگه می‌دارند.
ساز اضافه‌ای دارید که این زمستان از آن استفاده نمی‌کنید؟ آگهی رایگان در آلنیکو ثبت کنید تا به دست نوازنده‌ای برسد که قدرش را می‌داند.
