خرید میدی کنترلر دست دوم یکی از کم‌ریسک‌ترین راه‌ها برای راه انداختن استودیو خانگی است: میدی کنترلر صدایی تولید نمی‌کند و فقط فرمان می‌فرستد، پس قطعه‌ی حساس کمی دارد و اگر کلیدها، پدها و اتصال USB سالم باشند، دستگاه دست دوم همان کار دستگاه نو را می‌کند. در این راهنما می‌گوییم چه تعداد کلید برایتان مناسب است، پد و پیچ و اسلایدر به چه کاری می‌آیند، کدام برندها در بازار ایران رایج‌اند و پیش از پرداخت چه چیزهایی را باید یکی‌یکی تست کنید.
خلاصه در یک نگاه
- میدی کنترلر صدا ندارد؛ با کامپیوتر، لپ‌تاپ یا گوشی و نرم‌افزار کار می‌کند.
- برای شروع آهنگسازی ۲۵ یا ۴۹ کلید کافی است؛ برای نواختن جدی پیانو ۶۱ یا ۸۸ کلید.
- در خرید میدی کنترلر دست دوم، همه‌ی کلیدها، پدها، پیچ‌ها و اتصال USB را تست کنید.
- لایسنس نرم‌افزارهای همراه همیشه قابل انتقال نیست؛ درباره‌اش بپرسید.
فهرست مطالب
میدی کنترلر چیست و چه فرقی با کیبورد دارد؟
میدی کنترلر (MIDI Controller) دستگاهی است که با فشار دادن کلید، زدن پد یا چرخاندن پیچ، پیام MIDI می‌فرستد. این پیام می‌گوید کدام نت، با چه شدتی و چه مدتی زده شد؛ صدا را نرم‌افزاری مثل FL Studio، Ableton Live، Logic یا Cubase می‌سازد. به همین دلیل یک میدی کنترلر کوچک می‌تواند صدای پیانو، ویولن، سینتی‌سایزر یا درامز را بنوازد؛ هر صدایی که در نرم‌افزار داشته باشید.
کیبورد ارنجر و پیانو دیجیتال صدای خودشان را دارند و بدون کامپیوتر می‌نوازند. اگر هدفتان نواختن بدون کامپیوتر است، میدی کنترلر انتخاب درستی نیست؛ اگر هدفتان آهنگسازی، تنظیم یا تولید موسیقی است، میدی کنترلر ارزان‌ترین و منعطف‌ترین راه است. برای مقایسه‌ی کامل‌تر، مطلب کیبورد یا پیانو دیجیتال را هم بخوانید.
پروتکل MIDI از دهه‌ی ۱۹۸۰ استاندارد صنعت موسیقی است و تقریبا همه‌ی نرم‌افزارها و سازهای الکترونیک آن را می‌فهمند. برای آشنایی با تاریخچه‌اش صفحه‌ی MIDI controller در ویکی‌پدیا را ببینید.
چند کلید لازم دارید؟
تعداد کلید مهم‌ترین تصمیم در خرید میدی کنترلر دست دوم است، چون اندازه، قیمت و کاربرد دستگاه را تعیین می‌کند.
- ۲۵ کلید: کوچک و سبک، روی میز کنار لپ‌تاپ جا می‌شود و در کوله جا می‌گیرد. برای ساختن ملودی، خط بیس و بیت کافی است، ولی دو دست نمی‌شود با آن پیانو زد. Akai MPK Mini و Arturia MiniLab در این دسته پرطرفدارند.
- ۳۲ و ۳۷ کلید: کمی جادارتر برای آکوردگیری، هنوز قابل‌حمل.
- ۴۹ کلید: نقطه‌ی تعادل. می‌شود با دو دست آکورد و ملودی زد و هنوز روی میز کار جا می‌شود. برای بیشتر آهنگسازهای خانگی بهترین انتخاب است.
- ۶۱ کلید: برای کسی که پیانو بلد است و می‌خواهد پارت‌های کامل بنوازد.
- ۸۸ کلید: تمام طول پیانو؛ معمولا با کلاویه‌ی وزن‌دار. برای پیانیست‌ها یا کسی که هم تمرین پیانو می‌کند و هم آهنگ می‌سازد.
اگر مطمئن نیستید، ۴۹ کلید را انتخاب کنید. خیلی‌ها با ۲۵ کلید شروع می‌کنند و بعد از چند ماه احساس می‌کنند کم است، و فروش دوباره‌ی میدی کنترلر کوچک دست دوم معمولا سریع است.
حس کلاویه: سبک، نیمه‌وزن‌دار یا وزن‌دار
کلاویه‌ی میدی کنترلرها سه نوع رایج دارد:
- سبک (Synth-action): فنری و سبک، مثل سینتی‌سایزر. برای ملودی سریع و بیس خوب است، برای پیانو نه.
- نیمه‌وزن‌دار (Semi-weighted): کمی مقاومت بیشتر؛ حد وسط و انتخاب رایج در ۴۹ و ۶۱ کلید.
- وزن‌دار (Hammer action): شبیه پیانو؛ سنگین‌تر و گران‌تر، معمولا در مدل‌های ۸۸ کلید.
اگر پیانو می‌نوازید، حتما پیش از خرید روی کلاویه بنوازید. حس کلاویه چیزی نیست که بعدا بشود عوضش کرد.
پد، پیچ، اسلایدر و چرخ‌ها به چه کار می‌آیند؟
- پدها (Drum pads): صفحه‌های لاستیکی حساس به ضربه برای نواختن درامز و پخش نمونه‌ها. برای بیت‌سازی مهم‌اند؛ کیفیت پدها بین مدل‌ها خیلی فرق می‌کند.
- پیچ‌ها (Knobs): برای کنترل پارامترهای سینتی‌سایزرهای نرم‌افزاری، حجم صدا یا افکت‌ها. پیچ‌های بی‌پایان (Endless encoder) دقیق‌تر از پتانسیومترهای معمولی‌اند.
- اسلایدرها (Faders): برای میکس و کنترل حجم کانال‌ها در نرم‌افزار.
- چرخ Pitch و Modulation: برای خم کردن نت و افزودن ویبراتو؛ در اجرای زنده و ملودی خیلی کاربرد دارند.
- دکمه‌های کنترل نرم‌افزار (Transport): پخش، ضبط و توقف بدون لمس ماوس.
برای شروع، کلید خوب و چند پیچ کافی است. اگر بیت‌ساز هستید، پدهای باکیفیت را در اولویت بگذارید.
برندها و مدل‌های رایج در بازار ایران
در آگهی‌های دست دوم، این برندها بیشتر دیده می‌شوند:
- Akai: سری MPK Mini (۲۵ کلید با پد) پرفروش‌ترین میدی کنترلر کوچک دنیاست؛ MPK Mini MK3 نسخه‌ی رایج فعلی است.
- Arturia: MiniLab و KeyLab؛ کلاویه‌ی خوش‌دست و نرم‌افزار Analog Lab همراه.
- Novation: سری Launchkey؛ یکپارچگی خیلی خوب با Ableton Live.
- M-Audio: Keystation و Oxygen؛ اقتصادی و ساده، مناسب شروع.
- Native Instruments: Komplete Kontrol؛ برای کاربران پلاگین‌های این شرکت.
- Nektar: Impact و Panorama؛ یکپارچگی خوب با نرم‌افزارهای مختلف.
مدل‌های نسل قبل هر برند معمولا ارزان‌ترند و هنوز کاملا کار می‌کنند. تنها نکته‌ی مهم، سازگاری با سیستم‌عامل شماست که پایین‌تر به آن می‌رسیم.
چک‌لیست بررسی میدی کنترلر دست دوم
این مهم‌ترین بخش خرید میدی کنترلر دست دوم است. دستگاه را به لپ‌تاپ یا گوشی وصل کنید و یک نرم‌افزار یا اپ ساده‌ی پیانو باز کنید.
۱. همه‌ی کلیدها را یکی‌یکی بزنید
از پایین‌ترین تا بالاترین کلید را آرام و محکم بزنید. کلیدی که صدا نمی‌دهد، صدایش با تأخیر می‌آید یا همیشه با شدت حداکثر ثبت می‌شود، سنسور یا نوار لاستیکی‌اش مشکل دارد. در نرم‌افزار ببینید عدد Velocity با نرم و محکم زدن تغییر می‌کند یا نه.
۲. پدها را تست کنید
هر پد را با شدت‌های مختلف بزنید. پدی که سفت شده یا گاهی ثبت نمی‌کند، در بیت‌سازی کلافه‌تان می‌کند.
۳. پیچ‌ها و اسلایدرها را بچرخانید
در نرم‌افزار یک پارامتر را به هر پیچ وصل کنید (MIDI Learn) و ببینید مقدار پیوسته و بدون پرش تغییر می‌کند. پرش یا قطع و وصل شدن یعنی پتانسیومتر کثیف یا ساییده است.
۴. چرخ‌ها و دکمه‌ها
چرخ Pitch باید پس از رها کردن دقیقا به وسط برگردد. همه‌ی دکمه‌ها را بزنید.
۵. اتصال USB و کابل
پورت USB را با کابل تکان دهید؛ اگر اتصال قطع شد، پورت لق است و تعمیرش دردسر دارد. کابل اصلی را بخواهید و اگر مدل ورودی پدال دارد، آن را هم تست کنید.
۶. ظاهر و بدنه
ترک بدنه، کلید شکسته یا ناصاف و رد ریختن مایعات روی کلاویه را بررسی کنید. مایع روی کلاویه بعدا مشکل سنسور می‌سازد.
سازگاری با سیستم‌عامل و گوشی
بیشتر میدی کنترلرهای امروزی Class Compliant هستند؛ یعنی بدون نصب درایور روی ویندوز، مک، آیپد و بسیاری از گوشی‌های اندروید کار می‌کنند. مدل‌های خیلی قدیمی ممکن است درایور اختصاصی بخواهند که برای سیستم‌عامل‌های جدید به‌روز نشده. پیش از خرید، نام دقیق مدل را جست‌وجو کنید و مطمئن شوید روی سیستم شما کار می‌کند. برای اتصال به آیفون یا آیپد، معمولا تبدیل USB لازم است.
نرم‌افزار و لایسنس همراه
خیلی از میدی کنترلرها با نرم‌افزار رایگان می‌آیند؛ مثلا نسخه‌ی سبک Ableton Live، Analog Lab یا پکیج‌های صدا. در خرید میدی کنترلر دست دوم، این لایسنس‌ها معمولا به حساب کاربری صاحب قبلی ثبت شده‌اند و همیشه قابل انتقال نیستند. از فروشنده بپرسید آیا لایسنس را ثبت کرده و آیا برند اجازه‌ی انتقال می‌دهد. اگر نه، روی آن حساب نکنید و قیمت را بر اساس خود سخت‌افزار بسنجید.
قیمت میدی کنترلر دست دوم
قیمت به تعداد کلید، برند، نسل مدل و وضعیت دستگاه بستگی دارد. مدل‌های ۲۵ کلید ارزان‌ترین‌اند و مدل‌های ۸۸ کلید وزن‌دار گران‌ترین. در بازاری که قیمت‌ها هر هفته عوض می‌شود، بهترین راه این است که چند آگهی هم‌مدل را کنار هم ببینید. در آگهی‌های میدی کنترلر دست دوم آلنیکو بازه‌ی رایج قیمت همان روز بالای صفحه نوشته شده است.
چند نکته در قیمت‌گذاری:
- جعبه، کابل و آداپتور اصلی قیمت را بالا نگه می‌دارد.
- پد یا پیچ معیوب را در قیمت حساب کنید.
- نسل جدیدتر همان مدل معمولا فقط کمی گران‌تر است؛ اگر اختلاف کم است، نسل جدیدتر بخرید.
میدی کنترلر یا کیبورد با خروجی MIDI؟
خیلی از کیبوردها و پیانوهای دیجیتال خروجی USB-MIDI دارند و می‌توانند نقش میدی کنترلر را هم بازی کنند. اگر هم می‌خواهید بدون کامپیوتر بنوازید و هم آهنگ بسازید، یک کیبورد یا پیانو دیجیتال با USB-MIDI هر دو کار را می‌کند. ولی پیچ، پد و کنترل نرم‌افزار ندارند؛ برای تولید موسیقی جدی، میدی کنترلر راحت‌تر است.
اشتباه‌های رایج در خرید
- خرید ۲۵ کلید برای کسی که پیانو بلد است و می‌خواهد دو دستی بنوازد.
- انتخاب بر اساس تعداد پیچ و پد، بدون نواختن روی کلاویه.
- حساب کردن روی نرم‌افزاری که لایسنسش منتقل نمی‌شود.
- خرید مدل خیلی قدیمی بدون بررسی درایور برای سیستم‌عامل جدید.
- تست نکردن همه‌ی کلیدها به‌خاطر عجله.
خرید امن میدی کنترلر دست دوم
دستگاه را حضوری تست کنید و پیش از دیدن، بیعانه نپردازید. اگر مطمئن نیستید قیمت منصفانه است یا دستگاه با توضیح آگهی می‌خواند، از کارشناسی رایگان آلنیکو کمک بگیرید. اگر دستگاه مورد نظرتان الان آگهی ندارد، آن را در ساز یاب ثبت کنید تا وقتی آگهی‌اش آمد خبرتان کنیم.
میدی کنترلر برای چه سبکی؟
نوع موسیقی‌ای که می‌سازید، تعیین می‌کند کدام امکانات برایتان مهم‌تر است. پیش از خرید میدی کنترلر دست دوم، به این دسته‌بندی فکر کنید:
- بیت‌سازی، هیپ‌هاپ و ترپ: پدهای حساس و باکیفیت مهم‌ترین بخش‌اند. ۲۵ کلید معمولا کافی است، چون بیشتر کار با پدها و نمونه‌هاست. MPK Mini و Launchkey Mini در این سبک محبوب‌اند.
- موسیقی الکترونیک و سینتی‌سایزر: پیچ‌های زیاد، ترجیحا بی‌پایان، برای کنترل فیلتر و افکت‌ها لازم است. ۴۹ کلید با کلاویه‌ی سبک یا نیمه‌وزن‌دار مناسب است.
- پاپ و تنظیم آهنگ: ۴۹ یا ۶۱ کلید با کلاویه‌ی نیمه‌وزن‌دار، اسلایدر برای میکس و دکمه‌های کنترل نرم‌افزار.
- موسیقی فیلم و ارکسترال: ۶۱ یا ۸۸ کلید، چرخ Modulation و حتی اسلایدر برای کنترل داینامیک سازهای زهی و بادی.
- پیانیست‌هایی که آهنگ هم می‌سازند: ۸۸ کلید وزن‌دار، یا یک پیانو دیجیتال با USB-MIDI.
اگر هنوز سبکتان مشخص نیست، یک مدل ۴۹ کلید با چند پد و پیچ، انعطاف بیشتری دارد و برای خرید میدی کنترلر دست دوم اول، انتخاب کم‌ریسکی است.
راه‌اندازی اولیه بعد از خرید
بعد از خرید میدی کنترلر دست دوم، این کارها را به ترتیب انجام دهید:
1. کارخانه‌ای کردن تنظیمات (Factory Reset): بعضی مدل‌ها تنظیمات صاحب قبلی را در حافظه نگه می‌دارند؛ با ریست، رفتار پیچ‌ها و پدها به حالت پیش‌فرض برمی‌گردد. روش ریست را در دفترچه‌ی مدل پیدا کنید.
2. به‌روزرسانی فریمور: وب‌سایت سازنده را برای آخرین فریمور ببینید. فریمور جدید گاهی مشکلات اتصال یا حساسیت پد را برطرف می‌کند.
3. انتخاب دستگاه در نرم‌افزار: در تنظیمات MIDI نرم‌افزار آهنگسازی، میدی کنترلر را به‌عنوان ورودی فعال کنید. بسیاری از نرم‌افزارها پروفایل آماده برای مدل‌های رایج دارند.
4. تنظیم منحنی Velocity: اگر حس می‌کنید باید خیلی محکم بزنید تا صدای بلند بگیرید، منحنی حساسیت را در خود دستگاه یا نرم‌افزار تغییر دهید.
MIDI Learn و مپ کردن پیچ‌ها
قدرت واقعی میدی کنترلر وقتی آزاد می‌شود که پیچ‌ها و اسلایدرها را به پارامترهای دلخواه وصل کنید. در بیشتر نرم‌افزارها، روی پارامتر کلیک راست می‌کنید، گزینه‌ی MIDI Learn را می‌زنید و پیچ را می‌چرخانید؛ از آن به بعد، آن پیچ همان پارامتر را کنترل می‌کند. یک چیدمان ثابت بسازید؛ مثلا چهار پیچ اول برای فیلتر، رزونانس، ریورب و دیلی. وقتی دستتان به چیدمان عادت کند، سرعت کارتان چند برابر می‌شود. این همان دلیلی است که خیلی‌ها پس از خرید میدی کنترلر دست دوم، دیگر برای تغییر پارامترها سراغ ماوس نمی‌روند.
میدی کنترلر برای اجرای زنده
اگر قرار است با میدی کنترلر روی صحنه بنوازید، چند نکته‌ی دیگر مهم می‌شود: استحکام بدنه، کلیدهایی که با ضربه‌های مکرر شل نشوند، ورودی پدال ساستین و امکان ذخیره‌ی چند چیدمان (Preset) در خود دستگاه. لپ‌تاپ و میدی کنترلر را همیشه با یک کابل USB یدک ببرید؛ قطع شدن کابل وسط اجرا رایج‌ترین مشکل است.
نگهداری میدی کنترلر
میدی کنترلر قطعه‌ی مصرفی زیادی ندارد، ولی چند عادت ساده عمرش را طولانی می‌کند:
- روی کلاویه نوشیدنی نگذارید؛ مایع، دشمن اول سنسورهای کلید است.
- وقتی استفاده نمی‌کنید، رویش پارچه یا کاور بکشید تا گرد و غبار لای کلیدها نرود.
- کابل USB را از سر آن بکشید، نه از سیم؛ پورت USB آسیب‌پذیرترین قسمت دستگاه است.
- در جابه‌جایی، از کیف یا جعبه‌ی اصلی استفاده کنید تا پیچ‌ها و چرخ‌ها نشکنند.
فروش دوباره و ارزش دست دوم
میدی کنترلرهای برندهای شناخته‌شده ارزش خود را خوب حفظ می‌کنند، چون کم خراب می‌شوند و تقاضای بازار برایشان همیشگی است. اگر جعبه و کابل اصلی را نگه دارید و دستگاه را تمیز نگه دارید، وقتی خواستید سراغ مدل بزرگ‌تری بروید، با اختلاف قیمت کمی می‌توانید ارتقا بدهید. همین موضوع، خرید میدی کنترلر دست دوم را نسبت به نو به‌صرفه‌تر می‌کند: کمتر می‌پردازید و موقع فروش هم ضرر کمتری می‌کنید.
خرید میدی کنترلر دست دوم برای کودکان و نوجوانان
برای نوجوانی که تازه به آهنگسازی علاقه پیدا کرده، یک میدی کنترلر ۲۵ یا ۳۲ کلید با یک نرم‌افزار رایگان یا اپ گوشی، شروع کم‌هزینه‌ای است. اگر علاقه ادامه پیدا کرد، ارتقا آسان است. ولی اگر کودک قرار است پیانو یاد بگیرد، میدی کنترلر سبک جای پیانو دیجیتال را نمی‌گیرد؛ برای آموزش پیانو، کلاویه‌ی وزن‌دار لازم است.
نو یا دست دوم؟
میدی کنترلر از معدود تجهیزات موسیقی است که تفاوت نو و دست دوم سالمش در عمل تقریبا صفر است. قطعه‌ی متحرک کمی دارد، صدایی تولید نمی‌کند که با زمان افت کند و فناوری MIDI هم در این سال‌ها تغییر اساسی نکرده است. تنها چیزهایی که با استفاده فرسوده می‌شوند، لاستیک زیر کلیدها و پدها، پتانسیومترها و پورت USB هستند که همه را در چک‌لیست بالا تست کردیم. پس اگر دستگاه از آن تست‌ها سربلند بیرون آمد، با خرید میدی کنترلر دست دوم همان تجربه‌ی دستگاه نو را با هزینه‌ی کمتر می‌گیرید. دستگاه نو فقط وقتی منطقی است که گارانتی رسمی برایتان مهم باشد یا مدل جدیدی بخواهید که هنوز در بازار دست دوم پیدا نمی‌شود.
میدی کنترلر بی‌سیم و باتری‌دار
بعضی مدل‌های جدید با بلوتوث MIDI و باتری داخلی کار می‌کنند و بدون کابل به آیپد یا لپ‌تاپ وصل می‌شوند. برای تمرین روی مبل یا ساختن ایده در سفر راحت‌اند، ولی تأخیر بلوتوث از USB بیشتر است و برای ضبط دقیق، کابل همچنان بهتر است. در خرید میدی کنترلر دست دوم بی‌سیم، سلامت باتری را هم بپرسید: دستگاه را از شارژ جدا کنید و ببینید چقدر روشن می‌ماند. باتری فرسوده در این مدل‌ها معمولا قابل تعویض نیست یا تعویضش دردسر دارد.
خلاصه‌ی تصمیم
اگر بخواهیم کل این راهنما را در چند خط بگوییم: اول هدفتان را مشخص کنید (بیت‌سازی، تنظیم، پیانو یا اجرای زنده)، بعد تعداد کلید و نوع کلاویه را بر همان اساس انتخاب کنید، پد و پیچ را فقط اگر واقعا لازم دارید در اولویت بگذارید، و در خرید میدی کنترلر دست دوم هیچ دستگاهی را بدون تست همه‌ی کلیدها، پدها، پیچ‌ها و پورت USB نخرید. با همین چند قدم، دستگاهی می‌خرید که سال‌ها همراهتان می‌ماند و هر وقت خواستید ارتقا بدهید، به‌راحتی فروخته می‌شود.
آگهی‌های تازه‌ی میدی کنترلر در آلنیکو
Native Instruments Maschine Mikro MK3۵۴٬۹۰۰٬۰۰۰ تومان
M-VAVE Chocolate Plus۱۲٬۸۰۰٬۰۰۰ تومان
M-VAVE SMK-25۲۴٬۱۶۰٬۰۰۰ تومان
میدی کنترلر آکایی MPKmini دو اکتاو۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانپرسشهای پرتکرار
میدی کنترلر بدون کامپیوتر کار می‌کند؟
خیر. میدی کنترلر صدایی تولید نمی‌کند و به کامپیوتر، گوشی، تبلت یا یک ماژول صدا نیاز دارد.
برای شروع آهنگسازی چند کلید کافی است؟
۲۵ کلید برای شروع کافی است، ولی ۴۹ کلید برای آکوردگیری دو دستی راحت‌تر است و بیشتر کاربران خانگی آن را ترجیح می‌دهند.
میدی کنترلر با گوشی کار می‌کند؟
بیشتر مدل‌های Class Compliant با گوشی‌های اندروید و آیفون، با تبدیل USB مناسب، کار می‌کنند. اپ موسیقی باید از MIDI پشتیبانی کند.
در خرید میدی کنترلر دست دوم مهم‌ترین تست چیست؟
زدن همه‌ی کلیدها با شدت‌های مختلف و دیدن تغییر Velocity در نرم‌افزار، و تست اتصال USB.
لایسنس نرم‌افزار همراه منتقل می‌شود؟
بستگی به برند دارد و اغلب نه. از فروشنده بپرسید و روی آن حساب نکنید.
آگهی‌های میدی کنترلر دست دوم را در آلنیکو ببینید و اگر دستگاهی برای فروش دارید، آگهی رایگان ثبت کنید.
