ترتیب پدال گیتار رایج این است: تیونر، فیلترها مثل واو، کمپرسور، اوردرایو و دیستورشن، مدولاسیون مثل کورس و فیزر، دیلی و در آخر ریورب. این ترتیب قانون نیست، ولی دلیل منطقی دارد: هر پدال صدای پدال قبلی را تغییر می‌دهد، و این چیدمان معمولا تمیزترین و قابل‌کنترل‌ترین صدا را می‌دهد. در این راهنما می‌گوییم هر پدال چرا آن‌جاست، کی و چطور این ترتیب را بشکنید و برق پدال برد را چطور بدهید که نویز نگیرد.
خلاصه در یک نگاه
- ترتیب پدال گیتار پایه: تیونر ← واو ← کمپرسور ← درایو ← مدولاسیون ← دیلی ← ریورب.
- قانون ساده: پدال‌هایی که صدا را «می‌سازند» اول، پدال‌هایی که به صدا «فضا» می‌دهند آخر.
- اگر دیستورشن را از خود آمپ می‌گیرید، مدولاسیون و دیلی را در افکت لوپ آمپ بگذارید.
- برای کم کردن نویز، از منبع تغذیه‌ی ایزوله استفاده کنید و مشخصات آداپتور هر پدال را رعایت کنید.
فهرست مطالب
چرا ترتیب پدال‌ها مهم است؟
سیگنال گیتار از اولین پدال وارد می‌شود، تغییر می‌کند و همان صدای تغییرکرده وارد پدال بعدی می‌شود. پس هر پدال، صدای همه‌ی پدال‌های قبل از خودش را پردازش می‌کند. مثلا اگر ریورب قبل از دیستورشن باشد، دیستورشن فضای ریورب را هم دیستورت می‌کند و نتیجه صدایی شلوغ و گل‌آلود است. اگر ریورب بعد از دیستورشن باشد، فضا روی صدای دیستورت‌شده می‌نشیند؛ همان صدایی که در بیشتر ضبط‌ها می‌شنوید. ترتیب پدال گیتار در واقع تصمیم می‌گیرد کدام افکت روی کدام افکت اثر بگذارد.
برای آشنایی کلی با انواع افکت‌ها، صفحه‌ی Effects unit در ویکی‌پدیا را ببینید. اگر هنوز پدال‌هایتان را نخریده‌اید، راهنمای خرید پدال افکت گیتار دست دوم را بخوانید.
ترتیب پدال گیتار، قدم‌به‌قدم
۱. تیونر
تیونر اول زنجیره است، چون باید سیگنال خام و تمیز گیتار را بشنود تا دقیق کوک کند. بیشتر تیونرهای پدالی وقتی روشن‌اند صدا را قطع می‌کنند؛ یعنی بی‌صدا کوک می‌کنید.
۲. فیلترها: واو و انولوپ فیلتر
واو با تغییر فرکانس، صدای «وا» می‌سازد. در ترتیب پدال گیتار رایج، واو قبل از درایو است تا صدایش نرم‌تر و کلاسیک‌تر باشد. بعضی‌ها واو را بعد از دیستورشن می‌گذارند تا صدای تیزتر و تهاجمی‌تری بگیرند؛ هر دو درست است، سلیقه‌ای است.
۳. کمپرسور
کمپرسور صداهای بلند را کمی پایین و صداهای آرام را کمی بالا می‌آورد تا دینامیک یکدست‌تر شود. قبل از درایو، به سوستین و یکنواختی صدای تمیز کمک می‌کند. بعد از درایو هم ممکن است، ولی معمولا نویز را بیشتر می‌کند.
۴. اوردرایو، دیستورشن و فاز
این‌ها صدا را «می‌سازند» و قلب پدال برد هستند. اگر چند درایو دارید، یک قاعده‌ی رایج این است که درایو ملایم‌تر قبل از دیستورشن سنگین‌تر بیاید؛ اوردرایو جلوی دیستورشن، صدا را سفت‌تر و متمرکزتر می‌کند. فاز (Fuzz)، به‌خصوص مدل‌های قدیمی، معمولا ترجیح می‌دهد خیلی جلوی زنجیره و مستقیم بعد از گیتار باشد.
۵. مدولاسیون: کورس، فیزر، فلنجر، ترمولو
مدولاسیون صدا را موج‌دار و پهن می‌کند. بعد از درایو، روی صدای ساخته‌شده می‌نشیند و نتیجه تمیزتر است. فیزر گاهی قبل از درایو هم گذاشته می‌شود؛ صدای کلاسیک دهه‌ی هفتاد این‌طور ساخته شده.
۶. دیلی
دیلی صدا را تکرار می‌کند. بعد از درایو و مدولاسیون، تکرارها تمیز و جدا از هم شنیده می‌شوند. دیلی قبل از دیستورشن، تکرارها را درهم و شلوغ می‌کند.
۷. ریورب
ریورب فضای اتاق یا سالن را شبیه‌سازی می‌کند و طبیعی‌ترین جایش آخر زنجیره است؛ مثل این‌که کل صدای شما در یک سالن پخش می‌شود.
پدال حجم صدا کجا باشد؟
پدال حجم صدا (Volume pedal) دو جای رایج دارد:
- قبل از درایو: مثل پیچ صدای گیتار عمل می‌کند؛ با کم کردنش، شدت دیستورشن هم کم می‌شود.
- بعد از درایو و قبل از دیلی: حجم کلی را کنترل می‌کند و وقتی صدا را قطع کنید، تکرارهای دیلی و دنباله‌ی ریورب هنوز شنیده می‌شوند.
- آخر زنجیره: مثل پیچ ولوم اصلی؛ همه‌چیز، حتی دنباله‌ی ریورب، با آن قطع می‌شود.
افکت لوپ آمپ چیست و کی به کار می‌آید؟
بسیاری از آمپلی فایرها افکت لوپ (Send/Return) دارند؛ نقطه‌ای بین بخش پری‌امپ (جایی که دیستورشن آمپ ساخته می‌شود) و بخش پاور. اگر دیستورشن را از خود آمپ می‌گیرید، مدولاسیون، دیلی و ریورب را در افکت لوپ بگذارید تا بعد از دیستورشن آمپ قرار بگیرند. پدال‌های درایو، واو و کمپرسور جلوی آمپ می‌مانند. این همان ترتیب پدال گیتار رایج است، فقط با آمپ وسطش.
چیدمان‌های نمونه برای شروع
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، این سه چیدمان نمونه را امتحان کنید. هر کدام ترتیب پدال گیتار را برای یک سبک و بودجه‌ی مشخص نشان می‌دهد:
پدال برد ساده (سه یا چهار پدال)
تیونر ← اوردرایو ← دیلی ← ریورب. همین چهار پدال برای بیشتر سبک‌های پاپ، راک و بلوز کافی است. اگر بودجه محدود است، تیونر را با یک تیونر گیره‌ای عوض کنید و فقط سه پدال بخرید.
پدال برد راک و متال
تیونر ← نویزگیت (اختیاری) ← اوردرایو ← دیستورشن ← کورس یا فلنجر ← دیلی ← ریورب. اوردرایو جلوی دیستورشن، صدا را سفت‌تر و بم را کنترل‌شده‌تر می‌کند. نویزگیت برای دیستورشن سنگین، نویز بین نت‌ها را می‌گیرد. بعضی‌ها نویزگیت را بعد از دیستورشن می‌گذارند تا نویز خود دیستورشن را هم کنترل کند.
پدال برد بلوز و صدای تمیز
تیونر ← واو ← کمپرسور ← اوردرایو ملایم ← ترمولو ← دیلی ← ریورب. در این سبک، کمپرسور به صدای تمیز کمک می‌کند و ترمولو و ریورب، صدای کلاسیک آمپ‌های قدیمی را بازسازی می‌کنند.
برق پدال برد: جایی که بیشتر نویزها از آن می‌آیند
خیلی از نویزها و وزوزهای پدال برد، ربطی به خود پدال‌ها ندارند؛ از برق می‌آیند. چند نکته:
- مشخصات آداپتور: بیشتر پدال‌ها ۹ ولت کار می‌کنند، ولی نه همه. ولتاژ و مدل آداپتوری که سازنده مشخص کرده را دقیق رعایت کنید؛ آداپتور اشتباه می‌تواند پدال را بسوزاند. اگر پدال دست دوم می‌خرید، از فروشنده ولتاژ و مدل آداپتور را بپرسید.
- جریان (میلی‌آمپر): پدال‌های دیجیتال مثل دیلی و ریورب معمولا جریان بیشتری می‌کشند. جمع جریان پدال‌ها نباید از توان منبع تغذیه بیشتر شود.
- کابل زنجیره‌ای (Daisy chain): ارزان است و برای چند پدال آنالوگ ساده کار می‌کند، ولی ترکیب پدال دیجیتال و آنالوگ روی یک زنجیره، اغلب نویز می‌سازد.
- منبع تغذیه‌ی ایزوله: هر خروجی را جدا می‌کند و نویز را تا حد زیادی از بین می‌برد. برای پدال برد جدی، بهترین سرمایه‌گذاری است.
کابل‌ها و تون ساک
هرچه کابل‌ها طولانی‌تر و پدال‌های True bypass بیشتر باشند، بخشی از فرکانس‌های زیر صدای گیتار از بین می‌رود؛ به این پدیده «تون ساک» (Tone suck) می‌گویند. یک پدال با «بافر» در ابتدای زنجیره، معمولا همان تیونر یا یک پدال باس، سیگنال را تقویت می‌کند و جلوی این افت را می‌گیرد. کابل‌های پچ کوتاه و باکیفیت بین پدال‌ها، و یک کابل اصلی خوب تا آمپ، هم کمک می‌کنند. کابل ارزان و فرسوده، منشأ بسیاری از خش‌خش‌ها و قطع و وصل شدن‌هاست.
چیدن فیزیکی روی پدال برد
ترتیب پدال گیتار روی کاغذ یک چیز است و چیدن فیزیکی‌اش روی پدال برد چیز دیگر. معمولا سیگنال از سمت راست وارد می‌شود و از چپ خارج، پس تیونر سمت راست و ریورب سمت چپ قرار می‌گیرد. پدال‌هایی که بیشتر روشن و خاموش می‌کنید، مثل درایو و دیلی، را در ردیف جلو بگذارید تا پای شما راحت به فوت‌سوئیچ آن‌ها برسد. پدال‌هایی که کمتر لمسشان می‌کنید، مثل کمپرسور همیشه‌روشن، می‌توانند در ردیف عقب باشند. پیش از چسباندن پدال‌ها با چسب پشت‌دار (Velcro)، همه را روی زمین بچینید و چند روز امتحان کنید.
کی ترتیب را بشکنیم؟
بسیاری از صداهای معروف از شکستن همین قواعد ساخته شده‌اند. چند نمونه:
- فیزر قبل از درایو: صدای پیچ‌دار و نرم دهه‌ی هفتاد.
- دیلی قبل از درایو: تکرارهای کثیف و پرانرژی برای سبک‌های تجربی.
- ریورب قبل از فاز: دیوار صدای عجیب و پرفضا برای شوگیز و پست‌راک.
- واو بعد از دیستورشن: صدای تیزتر و حمله‌ی بیشتر.
قانون طلایی این است: ترتیب پدال گیتار استاندارد را اول یاد بگیرید، بعد آگاهانه بشکنید. وقتی بدانید هر پدال چرا آن‌جاست، می‌دانید جابه‌جایی‌اش چه اثری دارد.
مولتی‌افکت یا پدال‌های تکی؟
اگر هنوز پدال برد ندارید، یک مولتی‌افکت دست دوم می‌تواند همه‌ی این افکت‌ها را در یک دستگاه بدهد و ترتیب را با چند دکمه عوض کنید. برای یادگیری ترتیب پدال گیتار، مولتی‌افکت راه ارزان و سریعی است: می‌توانید جای بلوک‌ها را عوض کنید و فورا فرقش را بشنوید. پدال‌های تکی انعطاف و کیفیت صدای بیشتری در هر افکت می‌دهند، ولی گران‌ترند و فضا و برق بیشتری می‌خواهند. مقایسه‌ی کامل را در خرید مولتی افکت گیتار بخوانید.
خرید پدال دست دوم برای کامل کردن پدال برد
پدال‌ها از کم‌ریسک‌ترین خریدهای دست دوم‌اند: ساخت ساده دارند و کم خراب می‌شوند. هنگام خرید پدال دست دوم، فوت‌سوئیچ را چند بار بزنید، پیچ‌های صدا را بچرخانید و به خش‌خش گوش دهید، ورودی و خروجی را با کابل تکان دهید و ولتاژ و مدل آداپتور را بپرسید. پدال‌های پرطرفدار در بازار دست دوم زیادند و قیمتشان معمولا پایدار است؛ یعنی اگر بعدا خواستید چیدمانتان را عوض کنید، پدالی که نمی‌خواهید به‌راحتی فروخته می‌شود.
اشتباه‌های رایج در چیدمان پدال برد
- گذاشتن ریورب و دیلی قبل از دیستورشن، بدون این‌که بخواهید صدای شلوغ بگیرید.
- استفاده از یک کابل زنجیره‌ای ارزان برای ده پدال دیجیتال و آنالوگ و تعجب از نویز.
- استفاده از آداپتور با ولتاژ اشتباه و سوزاندن پدال.
- کابل‌های پچ بلند و ارزان که هم تون ساک می‌آورند و هم قطع و وصل می‌شوند.
- چسباندن پدال‌ها روی برد پیش از امتحان کردن چیدمان در عمل.
اوردرایو، دیستورشن و فاز چه فرقی دارند؟
این سه پدال هر سه صدا را «کثیف» می‌کنند، ولی شدت و رنگشان فرق دارد و همین روی ترتیب پدال گیتار اثر می‌گذارد:
- اوردرایو: صدای آمپ لامپی که کمی بلندتر از حد تمیز کار می‌کند؛ ملایم، گرم و حساس به شدت ضربه. با آرام زدن تمیزتر و با محکم زدن کثیف‌تر می‌شود. برای بلوز، راک کلاسیک و تقویت آمپی که خودش کمی دیستورت است، عالی است.
- دیستورشن: شدیدتر و فشرده‌تر از اوردرایو؛ سوستین بیشتر و صدای یکدست‌تر. برای راک سنگین و متال.
- فاز: شدیدترین و خشن‌ترین؛ موج صدا تقریبا مربعی می‌شود و صدایی پرپشم و پرانرژی می‌دهد. فازهای قدیمی به بافر و پدال‌های قبل از خود حساس‌اند و برای همین معمولا اول زنجیره می‌آیند.
وقتی چند پدال از این خانواده دارید، معمولا ملایم‌ترین اول می‌آید و شدیدترین بعد از آن؛ ولی امتحان کردن ترتیب برعکس هم ضرری ندارد. بعضی نوازنده‌ها دیستورشن سنگین را اول و اوردرایو ملایم را بعد از آن می‌گذارند تا اوردرایو مثل یک تقویت‌کننده‌ی حجم عمل کند.
انواع دیلی و ریورب
دیلی
- دیلی آنالوگ: تکرارهای گرم و تیره که هر بار کمی محوتر می‌شوند؛ با صدای گیتار خوب ترکیب می‌شود و جلوی آن را نمی‌گیرد.
- دیلی دیجیتال: تکرارهای دقیق و شفاف؛ برای ریتم‌های تکراری و دقیق مناسب‌تر است.
- دیلی نواری (Tape): شبیه‌سازی دستگاه‌های نواری قدیمی با کمی لرزش و رنگ؛ صدایی نوستالژیک.
بیشتر دیلی‌های امروزی دکمه‌ی «Tap tempo» دارند که با ضربه‌ی پا، سرعت تکرارها را با ریتم آهنگ هماهنگ می‌کند؛ در اجرای زنده خیلی کاربردی است.
ریورب
- اسپرینگ (فنری): صدای ریورب آمپ‌های قدیمی؛ کمی جرینگ‌جرینگ و برای سرف و بلوز محبوب.
- هال و روم: شبیه‌سازی سالن یا اتاق؛ طبیعی و همه‌کاره.
- پلیت: ریورب صاف و درخشان که در ضبط‌های استودیویی زیاد استفاده می‌شود.
- شیمر: ریورب با هارمونی‌های بالا؛ صدای فضایی و آسمانی برای سبک‌های ambient.
ریورب‌ها و دیلی‌های پرقدرت معمولا خروجی استریو دارند؛ اگر دو آمپ یا دو ورودی دارید، با استریو کردن انتهای زنجیره، صدای خیلی پهن‌تری می‌گیرید.
ترتیب پدال برای گیتار بیس
ترتیب پدال برای بیس شبیه گیتار است، ولی یک نکته‌ی مهم دارد: بیس فرکانس‌های بم زیادی دارد که بعضی پدال‌های گیتار آن‌ها را کم می‌کنند. ترتیب رایج: تیونر ← کمپرسور ← انولوپ فیلتر ← اوکتاو ← درایو ← کورس ← دیلی. کمپرسور برای بیس مهم‌تر از گیتار است، چون صدای یکدست زیربنای کل گروه است. پدال اوکتاو معمولا قبل از درایو می‌آید، چون با سیگنال تمیز بهتر نت را تشخیص می‌دهد. اگر درایو برای بیس استفاده می‌کنید، مدل‌هایی که امکان ترکیب صدای تمیز (Blend) دارند بهترند تا بم صدا از دست نرود.
ترتیب پدال برای گیتار آکوستیک
گیتار آکوستیک با پیکاپ هم می‌تواند از پدال استفاده کند، ولی معمولا پدال‌های کمتری لازم دارد: تیونر ← پری‌امپ یا DI آکوستیک ← کمپرسور ملایم ← کورس ← دیلی ← ریورب. پری‌امپ آکوستیک، صدای پیکاپ پیزو را طبیعی‌تر می‌کند و اغلب دکمه‌ای برای حذف فیدبک دارد که روی صحنه خیلی به کار می‌آید. پدال‌های درایو معمولا با صدای آکوستیک خوب ترکیب نمی‌شوند.
تمرین گوش: چطور اثر ترتیب را بشنوید
بهترین راه یادگیری ترتیب پدال گیتار، شنیدن اثرش است. یک آزمایش ساده: دیلی و دیستورشن را روشن کنید، یک آکورد بزنید و گوش دهید. بعد جای دو پدال را عوض کنید و همان آکورد را بزنید. در حالت اول، تکرارها جدا و شفاف‌اند؛ در حالت دوم، تکرارها با هم قاطی و دیستورت می‌شوند. همین آزمایش را برای ریورب و دیستورشن، و واو و دیستورشن هم انجام دهید. بعد از چند آزمایش، گوشتان منطق ترتیب را یاد می‌گیرد و دیگر به جدول نیاز ندارید.
پدال برد کوچک برای تمرین در خانه
اگر بیشتر در خانه و با هدفون یا آمپ کوچک تمرین می‌کنید، لازم نیست پدال برد بزرگی بچینید. یک تیونر، یک اوردرایو و یک پدال ترکیبی دیلی و ریورب، تقریبا همه‌ی نیازهای تمرین را پوشش می‌دهد. ترتیب پدال گیتار در این حالت ساده است: تیونر، اوردرایو، دیلی و ریورب. اگر آمپ شما شبیه‌سازی دیجیتال دارد، شاید حتی به همین چند پدال هم نیاز نداشته باشید؛ بسیاری از آمپ‌های مدلینگ امروزی افکت‌های داخلی خوبی دارند و می‌توانید پول پدال را صرف یک کابل و هدفون خوب کنید.
پدال برد برای اجرای زنده
روی صحنه، قابلیت اطمینان از همه‌چیز مهم‌تر است. پدال‌ها را محکم روی برد ببندید، کابل‌ها را مرتب و با بست نگه دارید، یک کابل اصلی یدک همراه داشته باشید و منبع تغذیه‌ی ایزوله‌ی قابل‌اعتماد استفاده کنید. پیش از هر اجرا، کل زنجیره را یک بار از اول تا آخر روشن و خاموش کنید تا مطمئن شوید همه‌ی فوت‌سوئیچ‌ها کار می‌کنند. اگر پدال‌های زیادی دارید، یک دستگاه سوئیچینگ (Loop switcher) می‌تواند با یک ضربه چند پدال را هم‌زمان روشن و خاموش کند و ترتیب پدال گیتار را در هر قطعه ثابت نگه دارد. نوازندگانی که هر شب اجرا دارند، معمولا یک پدال برد اصلی و یک نسخه‌ی کوچک‌تر و پشتیبان دارند تا اگر یکی دچار مشکل شد، اجرا متوقف نشود.
جمع‌بندی
ترتیب پدال گیتار در نگاه اول پیچیده به نظر می‌رسد، ولی منطقش ساده است: پدال‌هایی که صدا را می‌سازند، مثل درایو و دیستورشن، جلوتر می‌آیند و پدال‌هایی که به صدا فضا و حرکت می‌دهند، مثل مدولاسیون، دیلی و ریورب، عقب‌تر. تیونر همیشه اول است و ریورب معمولا آخر زنجیره قرار می‌گیرد. با همین قاعده شروع کنید، برق پدال‌ها را درست بدهید، از کابل‌های خوب و کوتاه استفاده کنید و بعد با حوصله با گوش خودتان آزمایش کنید. پدال برد خوب، پدال بردی است که صدای دلخواه شما را بدهد؛ این راهنما فقط نقطه‌ی شروع آن مسیر است؛ بقیه‌اش را گوش و تجربه‌ی خودتان کامل می‌کند، و هر پدال تازه‌ای که اضافه می‌کنید، فرصتی است برای یک آزمایش دیگر.
آگهی‌های تازه‌ی گیتار الکتریک در آلنیکو
Ibanez GRG131DX۷۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
Ibanez RG421AHM۱۴۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
ESP Grassroots G-FR-62GT۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
Ibanez GRX20۶۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانپرسشهای پرتکرار
ترتیب پدال گیتار استاندارد چیست؟
تیونر، واو، کمپرسور، درایو و دیستورشن، مدولاسیون، دیلی و ریورب.
آیا باید همیشه همین ترتیب را رعایت کرد؟
نه؛ این ترتیب نقطه‌ی شروع است. اگر جابه‌جایی پدال‌ها صدای دلخواهتان را داد، همان درست است.
دیلی قبل از دیستورشن چه صدایی می‌دهد؟
تکرارها هم دیستورت می‌شوند و صدا شلوغ و درهم می‌شود؛ گاهی برای افکت خاص استفاده می‌شود.
مولتی‌افکت هم ترتیب دارد؟
بله؛ در بیشتر مولتی‌افکت‌ها می‌توانید ترتیب بلوک‌ها را مثل پدال‌های تکی تنظیم کنید.
پدال‌ها و مولتی‌افکت‌های دست دوم را در آگهی‌های پدال و افکت آلنیکو ببینید.
برای کامل کردن ریگ، آگهی‌های آمپلی فایر گیتار دست دوم و گیتار الکتریک دست دوم را در آلنیکو ببینید.
